Kỷ niệm 310 năm húy kỵ (1716-2026)
Đức Ông Trần Thánh Âm, Tổ lập chùa Thanh Lương- Biên Hòa.
LƯỢC SỬ TRẦN THÁNH ÂM (陳聖音)
(Công là Đường đệ của Thượng Xuyên Công}
Theo ghi chép trong “Trần thị Tộc phả” thôn Điền Đầu,
Tram Giang, Quảng Đông, Trung Quốc; Trần Thánh Âm 陳聖音 thuộc ĐẠI TỘC (BẮC TỐNG - PHÚC KIẾN).
Biên Trấn Trần Thành Am 邊鎮陳誠菴.
Dịp mừng thọ [Trần] Thành Am, vua nước Cao Miên sai sứ sang chúc thọ
TRUNG LIỆT THẾ GIA 忠 烈 世 家
Lời tựa tộc phổ chép rằng tổ tiên họ
Trần đến từ Bồ Điền, Phúc Kiến. Cuối thời Tống đầu thời Nguyên, tổ tiên là Trần
Văn Long 陳文龍 (đời thứ 8) giữ nghĩa không hàng Nguyên, tuyệt thực mà
chết. Con trai của Văn Long là Mộng Lân 夢麟 (đời thứ 9) cùng con [Bát Tuyên 八宣-
đời thứ 10] cùng 1 số thân tộc, dẫn tộc nhân dời xuống phía nam đến Quảng Đông,
sống rải rác ở Hóa Châu, Ngô Xuyên, Thạch Thành. Sau đó con trai của Bát Tuyên 八宣 là Bá Trấn 伯鎮 ( đời thứ 11) chọn cư ngụ tại Càn Đường, Ngô Xuyên, đây
chính là "Trần thị Đại tông". [ khi đến định cư ở Càn Đường, Trần thị
Đại tông tôn Bá Trấn là thủy tổ đời thứ 1]
Đến đời cháu đời thứ sáu là Trần Văn
Hy, Văn Hy Công dời đến làng Điền Đầu trên đảo Nam Tam, hình thành "Trần
thị Tiểu tông". Trần Thánh âm là hậu duệ đời thứ 17 của chi “Trung phòng Hạ
thứ chi” thuộc "Trần thị Tiểu tông".
Về Trần Thánh Âm, Trung
phòng hạ thứ chi tộc phả tại thôn Điền Đầu, Nam Tam, Trạm Giang Quảng Đông
chép.
I.
Gia
phả chép
Đời thứ 17:
Trần Thánh Âm
聖音: xuất
thân cống sinh, Quốc Đỉnh國鼎
hiệu Thành Am 誠菴, thuỵ 剛定 Cang Định.
Năm Giáp Tuất(
1694), Thánh Âm công giữ việc phụ tá / cố vấn trong phủ Du Kích, thuộc dinh Ngô
Xuyên với vai trò mạc sư 幕師 [mạc sư còn gọi là mạc hữu 幕友
- nghĩa là người phụ tá dân sự không có chức quan chính thức, được quan lại thời
Minh – Thanh (và cả các thời sau) thuê riêng để giúp xử lý các công việc hành
chính, pháp luật, tài chính, và văn thư. Chức Mạc Hữu không thuộc biên chế nhà
nước, nhưng lại giữ vai trò rất quan trọng trong hoạt động của nha môn- giống
như cố vấn, trợ lý chuyên môn hoặc thư ký riêng của quan].
Khi Ông [từ địa
phương] lên tỉnh lỵ để thi hành việc công đường, thì nhận được thư nhà của Ông
TrầnThượng Xuyên từ An Nam gửi về. Ông liền cùng người cháu trong tộc
họ là cống sinh Thủ Khôi 首魁 cùng vượt biển sang An Nam. Chỉ vài tháng sau, Ông Thượng
Xuyên phát ung nhọt ở lưng mà mất; Ông Thánh Âm liền kế vị chức vụ của Ông Thượng Xuyên, giữ
chức Tổng trấn Đồng Nai狪狔.
Về sau, các chi
phái của dòng Ông Thánh Âm đều đã lan rộng ở An Nam, đời nào cũng có người hiển
đạt. Trước đó ở quê Ông Thánh Âm lấy Trịnh thị 鄭氏, thuỵ Cung Thận 恭慎,
táng tại Đặng Ốc 鄧屋, huyệt tọa Tân hướng Ất.
Sinh ra 3 trai là: Thuỵ Trinh 瑞禎, Thuỵ Xương 瑞昌, và Thuỵ Tường 瑞祥.
Lúc làm quan tại
An Nam, Ông Thánh Âm [lại] lấy Dương thị 楊氏, [bà] cùng Ông hợp
táng tại vùng sơn lãnh Đồng Nai.
Ông bà sinh ra 2
trai là: Thuỵ Đạo 瑞道 và Thuỵ Phiền 瑞蕃 , hiện
chi phái Thuỵ Đạo và Thuỵ Phiền đang ở khắp An Nam.
II.
Bài
vị ( ở chùa Thanh Lương, Biên Hòa, Đồng Nai chép)
Ông húy
Thánh Âm 聖音, tên tự là Quốc Đỉnh國鼎 , hiệu là Thành Am 誠菴.
Sinh giờ Thân ngày 25 tháng 3 năm Bính Thân 丙申 (1656),
Tử giờ Tuất ngày 09 tháng 5, năm Bính Thân 丙申 (1716).
Vào giờ Dần ngày 11 tháng 3 năm Mậu Tuất 戊戌 (1718) được táng ở xứ Đá Lửa, làng Mỹ Lộc, Đồng Nai.[ mộ
ông nằm trong khu lăng mộ Đức Ông Trần Thượng Xuyên hiện nay]
III.
Công
trạng ở Đồng Nai
Sau khi tướng Trần Thượng Xuyên mất (theo bài vị là mồng
08 tháng giêng năm Canh Thìn- 1700), Ông kế vị chức Tổng binh nắm giữ thuộc
binh và quân Long Môn, quản lý thương cảng Nông Nai đại phố…
Chinh phạt Cao miên: Mùa xuân tháng 2 năm 1700 Thống suất
Nguyễn Hữu Cảnh vào nam; tháng 3, Trần Thánh Âm chỉ huy quân bản bộ cùng quân
Long Môn (đang trấn giữ Doanh Châu- cù lao Giêng), cùng đại binh triều đình
đánh nhau với giặc nhiều trận đều toàn thắng .
Mùa thu năm 1705, Cao Miên lại có nội loạn, Chúa Nguyễn Phúc Chu
sai tướng Nguyễn Cửu Vân vào nam thống lĩnh quân thuỷ, bộ Gia Định tiến đánh
Cao Miên; đánh tan viện binh Xiêm La tại Sầm Giang. Lúc bấy giờ Ông đang quản
lãnh Doanh Châu, tổng binh Phiên trấn cũng góp phần không nhỏ vào vào chiến dịch
này.
Năm 1711, Nặc
Thâm được Xiêm La hậu thuẩn về nước âm mưu tạo phản, vua Cao Miên được ta bảo hộ lúc bấy giờ là Nặc
Yêm xin quân đến cứu, Nguyễn Cửu Vân cùng tướng Trần Thánh Âm tấu về triều
đình, được Chúa cho viết thư bảo tùy nghi phủ dụ,… tình hình Cao Miên sau đó tạm
yên.
Mùa đông tháng 10 năm 1714, Nặc Thâm lại đem quân vây
đánh Nặc Yêm, lúc bấy giờ Ông là Đô đốc Phiên Trấn, phát binh qua Sài Gòn cùng
Phó tướng Trấn Biên Nguyễn Cửu Phú đang đóng ở Lôi Lạp (Gò Công), thủy quân
đóng ở Mỹ Tho, cùng tiến quân sang Cao Miên hỗ trợ vua Nặc Yêm, đánh bại Nặc
Thâm.
Mùa hạ tháng tư năm 1715, Xiêm La lại tính gây hấn, muốn
phát binh giúp Nặc Thâm đánh phá, Nặc Yêm lại qua Gia Định cầu cứu, tướng Nguyễn
Cửu Phú và Ông lại ra tay hổ trợ, tình hình Cao Miên lại yên ổn, việc này khẳng
định uy thế của Đàng Trong tại khu vực lúc bấy giờ, và Thống binh Trần Thánh Âm
và quân binh của Ông đã góp công xương máu không ít cho thành công ấy!
Sau đó Ông mất, hưởng thọ 61 tuổi.
(Bài vị ở chùa Thanh Lương chép Ông mất vào giờ Tuất ngày mồng 9 tháng 5,
năm Bính Thân 丙申 (1716).
· Việc Trần Thánh Âm làm tổng trấn Đồng Nai cũng được
thấy trong các ghi chép của văn nhân Quảng Đông thời Thanh. Trong mục "Tạ
Xương tử Cao Miên quốc" ở sách “Ngũ Sơn chí lâm” do La Thiên Xích
(người Thuận Đức) soạn vào thời Càn Long[1].
· Trong tập Ngữ Sơn Đường Thi Sao (语山堂诗抄) xuất bản thời
Ung Chính (1723–1735) có chép một bài thơ của Xà Tích Thuần (佘锡纯)
, chúc mừng Tổng nhung Trần Thành Trai [誠菴]ở An Nam (祝安南诚斋陈总戎),
Phiên âm bài thơ:
Cực tinh dao vọng xuất thù phương,
Mã Viện uy danh lão cánh cường.
Thiên trạch Nam Giao phân nội ngoại,
Địa quy Tần quận cộng âm dương.
Công thành bạc hải ưng mão thổ,
Nguyệt thượng hàn sơn ức Việt hương.
Gia thế nho quán minh tướng lược,
Đôn thi do đới cựu phong quang.
·
Dịch
nghĩa:
Từ phương xa trông về phía sao Bắc Cực (biểu tượng cho nhà vua/trung tâm), ông
xuất hiện từ một vùng đất khác lạ.
Uy danh của ông như Mã Viện năm xưa, càng già càng mạnh mẽ.
Mệnh trời định vùng Nam Giao (An Nam) phân chia trong ngoài,
Đất đai quy về như quận huyện thời Tần, cùng chung một khí tiết.
Công lao to lớn trải khắp biển khơi, xứng đáng được phong đất phong hầu,
Trăng lên trên núi lạnh, gợi nhớ về quê hương Quảng Đông (Việt hương).
Gia đình vốn dòng dõi nhà Nho lại thông hiểu mưu lược tướng quân,
Dù giữ nghiệp võ nhưng vẫn mang theo nét phong nhã, thanh cao của kẻ sĩ năm
xưa.
Xà Tích Thuần佘锡纯
sau này có chân trong “Chiêu Anh Các” Hà Tiên, cùng thi hữu với cháu của Ông
Thánh Âm là là Trần Thụy Phượng 陳瑞 鳳.
Ngô Xuyên huyện
chí (吳川縣志)
v Trong Ngô Xuyên huyện chí “吳川縣志” biên soạn thời
Quang Tự 光绪, cũng có ghi sơ lược về sự tích của cha con Trần Thánh
Âm, Thuỵ Trinh và Thuỵ Xương như sau:
Lại có Trần Thượng Âm [Thượng Xuyên công] 陳上音người
thôn Điền Đầu 田頭村, vào thời Khang Hy từng trôi dạt sang An Nam, được làm
hiển quan 顯宦 [quan to]. Sau khi Thượng Âm mất, em trai trong tộc
họ [tộc đệ 族弟] là Thánh Âm 聖音 kế thừa chức vụ ấy.
Trưởng tử của
Thánh Âm là Thuỵ Trinh 瑞禎, [từ An Nam] trở về Ngô Xuyên, đỗ chư sinh 諸生.
Thứ tử (con thứ) của Thánh Âm là Thuỵ Xương 瑞昌, lại kế thừa chức vụ ở An Nam,
có trước tác một quyển “Nam du thi tập 南遊詩集”, và một tập “Vi kỳ cục 圍棋局” (thế cờ vây).
IV- Tổng lược
(theo gia phả Trần
Thị tiểu tông Quảng Đông và bài vị ở chùa Thanh Lương, Biên Hòa+thư tịch cổ)
Ø
Trần
Thượng Xuyên qua đời vào năm Canh Thìn 庚辰 hưởng dương 46 tuổi (1655-1700), trước đó Ông đã viết thư gởi về quê
hương nhắn người em họ cùng tông tộc (đường
đệ 堂弟)
là Trần Thánh Âm đến An Nam để kế thừa chức vị.
Ø
Trần
Thánh Âm kế vị chức Tổng binh Phiên Trấn, tham gia chinh phạt bình định biên
cương cùng quân triều đình. Gìn giữ, phát triển công nghiệp của tướng Trần Thượng
Xuyên đã kiến tạo từ trước, sau đó Ông mất mất năm Bính Thân 丙申
hưởng thọ 61 tuổi (1656-1716), con trai là Thuỵ Xương 瑞昌
(Trần Đại Định sinh năm Giáp Tuất 甲戌 1694 tại quê hương, theo cha đến Đồng Nai ) lên kế vị.
Ø
Trần Thuỵ Xương 瑞昌 (Đại Định 大定) : Trong khoảng năm 1731 đến năm 1732, được Chúa Nguyễn
phái dẫn quân bản bộ Long Môn đánh Cao Miên lập nhiều công trận; sau bị quyền
thần Trương Phúc Vĩnh vu hãm và chết oan trong ngục. Sau khi được giải oan và
được Chúa [Nguyễn Phúc Chú] truy tặng hàm Đô đốc, ba người con trai của Thuỵ
Xương (sinh tại An Nam) đã hộ tống linh cữu cha về quê an táng.
Ø
Trần Thiệu Tảo 紹璪
(Đại Lực 大力), con trai
trưởng của Thuỵ Xương 瑞昌 ; sau khi trưởng thành đã rời quê hương đến Hà Tiên, sau đó
trở thành tướng (Trần Hầu陳侯)
trong quân đội của Mạc Thiên Tứ. Trong cuộc chiến giữa Hà Tiên và Xiêm La, trên
đường thoái quân về Hà Tiên, Ông bệnh mất sau đó được an táng cùng vợ tại núi
Bình San, Hà Tiên (lập bia năm1770).
Ø
Sau
khi Tướng Trần Thượng Xuyên mất Thánh Âm công lập An Khánh tự (nay là
chùa Thanh Lương, Biên Hòa, Đồng Nai) để thờ cúng Thượng Xuyên công; hơn 300
năm nay hậu nhân vẫn nhang khói không dứt để tưởng nhớ. Sau khi Thánh Âm công mất,
chùa Thanh Lương lập Ngài làm Hậu Tổ sáng lập chùa. Thường niên vào ngày mồng 9
tháng 5 âm lịch (ngày Ông mất); Trụ trì chùa cùng ban quý tế đình Thần Tân
Lân luôn tổ chức Kỵ Nhật trọng thể để tán thán, thưởng nhớ công đức của Thánh
Âm công ./.
Viết xong tại Trấn Biên, Bính Ngọ-trọng xuân.
Kỷ niệm 310 năm kị nhật Đức Ông Trần Thánh Âm.
Nguyên- Phong Lê Ngọc Quốc.
