HÓC ÔNG CHE- HIỂN LÂM SƠN TỰ & SỰ TÍCH ĐẢ HỔ.

Trích tài liệu: Hiển Lâm sơn tự- Những ngôi chùa Đồng Nai (tập I), Giáo hội Phật giáo Việt Nam- Ban trị sự Tỉnh Hội Phật Giáo Đồng Nai- Nxb Văn hóa Thông tin- năm 2002.

Địa điểm: ấp 6, xã Hoá An, Tp. Biên Hòa

Năm khai sơn: 1920

Người khai sơn: Thiền sư Huệ Lâm

Viện chủ: Ni sư Thích nữ Diệu Thế

Người trụ trì: Đại đức Thích Huệ Ninh

Năm trùng tu: 1930

Hệ phái: Bắc Tông

Điện thoại: …

Từ trung tâm thành phố Hỏa Biển theo Quốc lộ 1K qua cầu Hóa An khoảng 200m tới ngã ba rẽ phải 500m là đến chùa Hiến Lâm. Chùa cách trung tâm thành phố Biên Hòa khoảng 2km theo đường chim bay về phía tây-nam, toạ lạc trên một ngọn đồi thấp nhìn xuống cánh đồng lúa xanh ngút ngàn, xa xa là con sông Đồng Nai uốn khúc.

Chùa Hiển Lâm Sơn

Hiển Lâm Sơn Tự hay chùa Hóc Ông Che cả tên dân gian lẫn tên chữ Hán đều chỉ một ngôi chùa ở chốn rừng sâu. Chùa do Thiền sư Huệ Lâm (tục danh Bùi Văn Tươi) khai sơn năm 1920. Thiền sư Huệ Lâm (1887-1945) là con một pháp sư danh tiếng ở Biên Hòa, khi lớn lên Thiền sư xuất gia làm đệ tử Hoà thượng Khánh Lâm ở chùa núi Châu Thới. Tục truyền sau một thời gian tu học, Huệ Lâm được thấy rất quí mến truyền hết những bí pháp và truyền rằng Huệ Lâm đi về phía hóc rừng nọ lập chùa để hoằng hóa chúng sanh. Thoạt đầu, ông xe một cái chòi nhỏ, có lẽ vì thế mà người ta gọi là "Hóc có ông che chòi". Lại có người cho rằng do đêm người ta nghe tiếng rừng thiêng lảnh lót như tiếng che ép mía nên gọi nơi đó là Hóc Ông Che. Thiền sư Huệ Lâm lẳng lặng giữa rừng, ngày ngày bốc thuốc chữa bệnh cho dân nghèo, đêm đêm tụng kinh siêu độ, cầu an. Hàng ngày ông đào đất đắp thành gò, lâu dần tạo thành quả đồi chẳng khác thiên tạo. Ngôi chùa cổ kính theo đó dựng lên. Ban đầu chỉ là ngôi chùa nhỏ, thấp, cột làm bằng gỗ thường, vách ván, mái lợp lá dừa nước, nền đất sét, dần dà những Phật tử đến đây kẻ góp công người góp của xây dựng lại chùa. Từ đó đến nay chùa đã nhiều lần trùng tu, tuy nhiên kiến trúc gỗ và mái ngói vẫn không thay đổi đến ngày nay.

Hiển Lâm Sơn Tự thực sự là một quần thể tín ngưỡng đa tạp: Chùa, miễu, am. Mỗi cơ sở thờ tự của chùa đều có một truyền thuyết khác nhau phản ánh chặng đường khẩn hoang kỳ vĩ của những người đi mở đất ở xứ Đồng Nai. Đảnh bà thờ Linh Sơn thánh mẫu, bà Ngũ Hành, bà Nữ Oa, được xây bằng đá xanh gồm những phiến đá có kích thước lớn (3mx20cmx20cm) ghép lại với nhau tạo thành.

Am chư vị thờ các vị âm binh, âm tướng cũng có một truyền thuyết rất thú vị: Thuở nọ, đây là một khu rừng hoang vắng đẩy thú hoang, chim chóc. Ở đó có một con cọp dữ khôn lanh không ai trừ được. Chính vì vậy mà khu rừng lại càng hoang vắng vì không mấy ai cả gan héo lánh vào. Thời đó, ở vùng Tân Khánh có thầy Năm Minh là người giỏi võ có tiếng và ở Tân Ninh (Dĩ An) cũng có một thầy võ xuất chúng ở miệt dưới về đây lập nghiệp. Cả hai kết nghĩa huynh đệ thân thiết như ruột thịt. Hôm nọ, biết cọp dữ làm hại người ở vùng Hóc Ông Che thì hai vị quyết định đưa đồ đệ đến tìm giết cọp. Họ chia lực lượng thành ba cánh, chặt cây phá bụi đi vào rừng sâu tìm cọp dữ mà đánh. Khoảng giữa buổi thì họ đụng cọp, người và thú đánh nhau từ sáng đến chiều không phân thắng bại. Đám học trò yếu sức dạt ra, chỉ còn lại hai thầy, tay đánh, miệng hô phù phép gọi âm binh, âm tướng suốt đêm. Sáng hôm sau dân làng nổi mõ cùng đám học trò vô rừng xem thì hỡi ơi, hai ông thầy võ bị cọp vỏ nằm chết bên xác cọp dữ. Tục truyền, đám âm binh, âm tướng của hai thấy võ gọi đến trợ lực vì chủ bị chết bất đắc kỳ tử, chưa kịp thu hồi nên chúng bơ vơ vất vưỡng nơi rừng hoang hiển lộng làm khiếp đảm người đời. Từ khi Thiền sư Huệ Lâm về đây lập chùa, nhờ đạo cao đức trọng của mình đã thu phục số âm nhơn này và lập am chư vị làm chỗ nương tựa cho chúng. Các tượng âm binh, âm tướng làm bằng gỗ có thể nói đây là một tập đại thành đặc biệt độc đáo theo khả năng tưởng tượng của người tạo tác. Theo nhà nghiên cứu dân gian Huỳnh Ngọc Trảng thì "Các tượng âm binh, âm tướng này phải chăng là những người Mọi ở đầu nguồn được mua làm điền nô, mỗi nhà có từ 50 đến 60 người. Trong buổi đầu khẩn hoang ở xứ Đồng Nai như tác giả Phủ Biên tạp lục đã đề cập đến từ cuối thế kỷ XVII".

          Chùa Hiển Lâm Sơn tọa lạc trên ngọn đồi thấp thành tạo nhờ công sức của những người khẩn hoang ở vùng đất này. Toàn cảnh chùa được bài trí rất đẹp, đường từ cổng vào chùa lát bằng gạch, đá xanh. Kiến trúc của chùa làm theo kiểu chữ Đinh (丁) gồm chánh điện, nhà Tổ và nhà giảng. Kiểu thức kiến trúc dạng tứ trụ, toàn bộ hệ thống cột, kèo, rui, mè của chùa bằng gỗ, mái lợp ngói vảy cá, móng cột và móng nên là những khối đá xanh. Mặt tiền chánh điện được làm theo kiểu chùa Huế. Nơi Bảo điện trang nghiêm thờ Tam thế Phật, Tứ Đại Thiên Vương, Chuẩn Đề, Phạm Thiên Đế Thích, Văn Thù Bồ Tát, A Nan, Ca Diếp, Bát bộ Kim Cương. Hai bên hành lang thờ Thập bát La Hán, Đạt Ma Tổ sư và Quan Thánh Đế Quân, Quan Bình, Châu Xương. Hậu điện thờ Phật Chuẩn Đề, bà Chúa khai sơn, đức linh bà Chúa khai sơn. Nhà hậu Tổ cũng xây theo kiểu tử trụ, khu vực trung tâm thờ Tổ Huệ Lâm Thiền sư, Phật Di Lặc Lục Lặc, Pháp Hoa Bồ tát, Đại Diệu tướng Bồ tát, Tam Tạng, Mẫu Công, Đạo Minh, Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới, Chủ Mang quỉ Vương, Sa Tăng. Ngoài ra, Am chư vị và tháp Tổ sư được xây bên phải chùa. Am chư vị thờ các âm binh, âm tướng, ông ba đầu sáu tay, ông ba mặt, ông ba sừng, ông hai sừng, ông một sừng.... và các âm nhơn khác.

          Điều đặc sắc nhất của chùa Hiển Lâm Sơn là các bộ tượng (gỗ và gốm đất nung) hiện đang thờ ở chùa.

          Bộ tượng gốm là do Sư Điền (pháp danh Lệ Hạnh-Thiền Viên) sinh năm 1893 là tác giả. Ông là người có năng khiếu tạo dựng, cùng với ông Bùi Văn Cần (là người giỏi làm nghề đồ mã), học nghề làm gốm từ ông Bùi Văn Láng và Bùi Văn Bồi. Sư Điền đến lò ông Trần Lâm tạo tác tượng tại chỗ, sau đó nung bằng trấu.

          Bộ tượng gốm đất nung này gồm 96 tượng, được làm thuần túy bằng phương pháp thủ công, là sản phẩm của những người thợ gốm không chuyên, tạo tác với những nét mộc mạc, hồn nhiên gần gũi với đời thường. Khác hẳn với những nét tôn nghiêm chuẩn mực thường gặp ở những bức tượng do giới chuyên nghiệp tạo tác, các tượng La Hán, Minh Vương, Ngọc Hoàng, Di Đà Tam tôn, Giám Trai, Địa Tạng, Táo Quân, Phật đản sinh, Di Lặc, Phật Chuẩn Đề, Chủ Mạng Quỉ Vương, Mẫu Công, Đạt Ma Tổ sư, Sa Tăng, Hộ Pháp, Bát bộ Kim Cương, Tứ Đại Thiên vương, Quan Công, các nữ thần.... Mỗi tượng đều đạt trình độ nghệ thuật đáng chú ý. Tượng Địa Tạng ngồi trên con Thanh Sư có thể nói là một tác phẩm nghệ thuật xuất sắc với tỷ lệ hợp lý, chuẩn mực, cách thể hiện khuôn mặt, đôi mắt tất cả tạo nên một thần thái trang trọng và độ lượng. Tượng Di Lặc Lục Lặc đã được sáng tạo trên sự cân nhắc đến từng chi tiết. Sáu đứa trẻ tượng trưng cho Lục căn (nhân, nhĩ, tỉ, thiệt, thân, ý) ở đây đã được bố trí hợp lý không làm cho rối rắm và hạn chế sự nổi trội của đối tượng chính đó là Phật Di Lặc như hầu hết các tượng thuộc để tài này mà chúng ta thường thấy trong các chùa ở Nam bộ. Các tượng Bát bộ Kim Cương đều có diện mạo thanh tú và hiền từ của "võ tướng, tướng văn" ít nhiều phóng túng trong ý tưởng sáng tạo. Điều này khác hẳn với vẻ oai vệ và dữ dội của các tượng Kim Cương khác.

          Trong hầu hết các chùa ở Nam bộ, các pho tượng lớn đều là tượng gỗ hay tượng làm bằng hợp chất xi măng. Chỉ duy nhất pho tượng Bồ tát Chuẩn Để của chùa Hóc Ông Che là tượng gốm đất nung đạt kích cỡ lớn. Nhận xét về tập hợp tượng đất nung ở chùa Hiển Lâm Sơn, nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng cho rằng: "Đây có thể coi là đỉnh cao của nghệ thuật tượng đất nung sơn thếp ở Đồng Nai. Rõ ràng bộ tượng này trở thành chuẩn mực nhờ sự gia công các thể phụ trang trí nhằm nâng loại tượng này lên một mức cao theo hướng dụng công tỉ mỉ. Đó là nét độc đáo hiếm thấy và không có một dị bản thứ hai nào".

          Bộ tượng gỗ "mục đồng" với 66 tượng gồm ông ba mặt, ông ba sừng, ông hai sừng, ông một sừng và các tượng âm nhơn khác. Tượng được tạo hình bằng phương pháp chặt mảng lớn đôi khi dừng lại ở mức tạo dáng phác thảo, tượng mới chỉ là phôi tỉ lệ tượng lùn, tất cả được sơn vẽ và có quần áo. Trong am chư vị, các tượng được bày trí gồm: tượng ông ba đầu sáu tay đứng giữa là thống lĩnh của các vị âm binh, âm tướng ở đây. Các tượng ông ba mặt, ông ba sừng, ông hai sừng và các vị âm nhơn khác đặt trên giá gỗ nằm ở hai bên tả hữu. "Nét đặc sắc của sưu tập tượng gỗ ở chùa Hiến Lâm Sơn là tính chất phi thường mà chủ tâm của người tạo tác nhằm vượt ra khỏi hiện thực, vượt lên trên hình ảnh của giới dương trần coi sự quái dị phi thực là yêu cầu chính của việc tạo hình lập dáng, của việc sơn vẽ điểm trang râu tóc". Khác với một số bộ tượng ở các nơi khác, tượng âm binh, âm tướng ở đây dường như không chịu ảnh hưởng của mặt tuồng mà có chút ít gần với tượng nhà mồ Tây Nguyên, tượng thần của vùng Mã Lai đa đảo" (Huỳnh Ngọc Trảng-Nguyễn Đại Phúc, Tượng Mục đồng, Nxb Văn hóa, 1996, Tr.89).

Ngoài ra, tại đảnh Bà còn thờ một pho tượng Nam thần bằng đá được tạc theo phong cách nghệ thuật Champa - hiện niên đại chưa xác định được.

          Chùa Hiển Lâm Sơn là một trong số rất ít những ngôi chùa ở Đồng Nai còn bảo lưu kiểu kiến trúc nghệ thuật cổ một ngôi chùa làm theo kiểu nhà tứ trụ với cột kèo bằng gỗ vững chắc, bao lam, hoành phi, liễn đối chạm trổ có nhiều dụng công và mang tính nghệ thuật cao. Những đề tài được khắc trên bao lam, hoành phi, liễn đối đều ẩn chứa những triết lý nhân sinh sâu sắc. Ngoài giá trị là cơ sở tín ngưỡng ở Đồng Nai, chùa Hiển Lâm Sơn là một minh chứng lịch sử phản ánh chặng đường khẩn hoang kỳ vĩ của những người đi mở đất phương Nam.

          Do vị trí "Hóc" hẻo lánh nên chùa là nơi nương náu hoạt động của những người yêu nước trong kháng chiến chống Pháp và Mỹ. Năm 1945, Yết Ma Thiện Niệm trụ trì chùa (khi Thiền sư Huệ Lâm viên tịch) là người tích cực tham gia kháng chiến, là Ủy viên tài chánh Phật giáo cứu quốc tỉnh Biên Hòa. Năm 1961, Yết Ma Thiện Niệm viên tịch đã giao lại cho Sư ông Thích Huệ Thành đảm nhiệm trụ trì và đặc cử cho Ni sư Thích nữ Diệu Thể là thành viên của Hội Phật giáo Cứu quốc tỉnh Biên Hòa trực tiếp quản lý chùa. Ni sư cùng đồng bào Phật tử đã có nhiều đóng góp tài vật cho kháng chiến. Ni sư Diệu Thể vì tuổi cao nên đã đề nghị Hòa thượng Thích Huệ Thành (nay đã viên tịch) cử Ban trụ trì gồm các vị: Thích Quảng Thiền, Thích Huệ Minh, Thích Huệ Thới, Thích Huệ Đạt (là đệ tử của Hòa thượng Thích Huệ Thành, dòng Lâm Tế thứ 41) có trách nhiệm chăm lo Phật sự tại chùa.

Trải qua gần 100 năm thành tạo và phát triển, chùa Hiển Lâm Sơn đã đồng hành cùng quê hương đất nước gìn giữ được nền đạo pháp, di tích của những bậc tiền bối để lại và hơn nữa còn phát huy được truyền thống uống nước nhớ nguồn của dân tộc. Hàng năm tham gia thường xuyên các phong trào từ thiện của địa phương và Trung ương, hiện trong chùa đang nuôi dưỡng một số người già neo đơn có công với cách mạng.

Trích: Hiển Lâm sơn tự- Những ngôi chùa Đồng Nai (tập I), Giáo hội Phật giáo Việt Nam- Ban trị sự Tỉnh Hội Phật Giáo Đồng Nai- Nxb Văn hóa Thông tin- năm 2002.